{"id":3686,"date":"2026-03-21T05:56:15","date_gmt":"2026-03-21T05:56:15","guid":{"rendered":"https:\/\/npk1169-001-site1.mtempurl.com\/?p=3686"},"modified":"2026-04-13T07:47:23","modified_gmt":"2026-04-13T07:47:23","slug":"the-earths-tilt-obliquity","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/","title":{"rendered":"\u092a\u0943\u0925\u094d\u0935\u0940 \u0915\u093e \u091d\u0941\u0915\u093e\u0935 (\u0924\u093f\u0930\u091b\u093e\u092a\u0928) \u2013 \u090b\u0924\u0941\u0913\u0902 \u0915\u093e 24 \u0921\u093f\u0917\u094d\u0930\u0940 \u0915\u093e \u0915\u094b\u0923"},"content":{"rendered":"<div class=\"fusion-fullwidth fullwidth-box fusion-builder-row-1 fusion-flex-container nonhundred-percent-fullwidth non-hundred-percent-height-scrolling\" style=\"--awb-border-radius-top-left:0px;--awb-border-radius-top-right:0px;--awb-border-radius-bottom-right:0px;--awb-border-radius-bottom-left:0px;--awb-flex-wrap:wrap;\" ><div class=\"fusion-builder-row fusion-row fusion-flex-align-items-flex-start fusion-flex-content-wrap\" style=\"max-width:1279.2px;margin-left: calc(-4% \/ 2 );margin-right: calc(-4% \/ 2 );\"><div class=\"fusion-layout-column fusion_builder_column fusion-builder-column-0 fusion_builder_column_1_1 1_1 fusion-flex-column\" style=\"--awb-bg-size:cover;--awb-width-large:100%;--awb-margin-top-large:0px;--awb-spacing-right-large:1.92%;--awb-margin-bottom-large:0px;--awb-spacing-left-large:1.92%;--awb-width-medium:100%;--awb-spacing-right-medium:1.92%;--awb-spacing-left-medium:1.92%;--awb-width-small:100%;--awb-spacing-right-small:1.92%;--awb-spacing-left-small:1.92%;\"><div class=\"fusion-column-wrapper fusion-flex-justify-content-flex-start fusion-content-layout-column\"><div class=\"fusion-text fusion-text-1\"><p id=\"p-rc_360372912939cc44-1013\" data-path-to-node=\"40\"><span data-path-to-node=\"40,0\"><b data-path-to-node=\"40,0\" data-index-in-node=\"0\">\u0905\u0935\u0927\u093e\u0930\u0923\u093e<\/b> <\/span><span data-path-to-node=\"40,2\"><span class=\"citation-4103\">\u0915\u0947 \u0905\u0928\u0941\u0938\u093e\u0930 <\/span><i data-path-to-node=\"40,2\" data-index-in-node=\"17\"><span class=\"citation-4103\">\u0938\u0942\u0930\u094d\u092f \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924<\/span><\/i><span class=\"citation-4103\">, \u092d\u0942\u092e\u0927\u094d\u092f \u0930\u0947\u0916\u093e \u0938\u0942\u0930\u094d\u092f \u0915\u0947 \u092a\u0925 \u0915\u0947 \u0938\u093e\u0925 24 \u0921\u093f\u0917\u094d\u0930\u0940 \u0915\u093e \u0915\u094b\u0923 \u092c\u0928\u093e\u0924\u0940 \u0939\u0948 (\u0915\u094d\u0930\u093e\u0902\u0924\u093f\u0935\u0943\u0924\u094d\u0924)\u0964<\/span><\/span><span data-path-to-node=\"40,4\">. \u090b\u0924\u0941\u0913\u0902 \u0915\u093e \u0928\u093f\u0930\u094d\u0927\u093e\u0930\u0923 \u0907\u0938\u0940 \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e \u0938\u0947 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964, <i data-path-to-node=\"40,4\" data-index-in-node=\"45\">\u092a\u0930\u092e \u0915\u094d\u0930\u093e\u0902\u0924\u093f<\/i>. <\/span><span data-path-to-node=\"40,6\"><span class=\"citation-4102\">\u092a\u094d\u0930\u093e\u091a\u0940\u0928 \u0916\u0917\u094b\u0932\u0935\u093f\u0926\u094b\u0902 \u0928\u0947 \u0907\u0938 \u0915\u094b\u0923 \u0915\u093e \u0909\u092a\u092f\u094b\u0917 \u0926\u093f\u0928\u094b\u0902 \u0915\u0940 \u0932\u0902\u092c\u093e\u0908, \u092a\u094d\u0930\u0924\u094d\u092f\u0947\u0915 \u0905\u0915\u094d\u0937\u093e\u0902\u0936 \u092a\u0930 \u0926\u094b\u092a\u0939\u0930 \u0915\u0940 \u091b\u093e\u092f\u093e \u0915\u0940 \u0932\u0902\u092c\u093e\u0908 \u0914\u0930 \u0938\u0902\u0915\u094d\u0930\u093e\u0902\u0924\u093f \u0915\u0947 \u0938\u092e\u092f \u0915\u0940 \u0917\u0923\u0928\u093e \u0915\u0930\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0915\u093f\u092f\u093e \u0925\u093e\u0964<\/span><\/span><span data-path-to-node=\"40,8\">.<\/span><\/p>\n<p id=\"p-rc_360372912939cc44-1014\" data-path-to-node=\"41\"><span data-path-to-node=\"41,0\"><b data-path-to-node=\"41,0\" data-index-in-node=\"0\">\u0915\u0939\u093e\u0928\u0940<\/b> <\/span><span data-path-to-node=\"41,2\"><span class=\"citation-4101\">\u0917\u094d\u0930\u0940\u0937\u094d\u092e \u090b\u0924\u0941 \u092e\u0947\u0902 \u0926\u093f\u0928 \u0932\u0902\u092c\u0947 \u0914\u0930 \u0936\u0940\u0924 \u090b\u0924\u0941 \u092e\u0947\u0902 \u091b\u094b\u091f\u0947 \u0915\u094d\u092f\u094b\u0902 \u0939\u094b \u091c\u093e\u0924\u0947 \u0939\u0948\u0902? <\/span><\/span><span data-path-to-node=\"41,5\"><span class=\"citation-4100\">The <\/span><i data-path-to-node=\"41,5\" data-index-in-node=\"4\"><span class=\"citation-4100\">\u0938\u0942\u0930\u094d\u092f \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924<\/span><\/i><span class=\"citation-4100\"> \u0907\u0938\u0915\u093e \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930 \u090f\u0915 \u0938\u091f\u0940\u0915 \u0938\u0902\u0916\u094d\u092f\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0926\u093f\u092f\u093e \u0917\u092f\u093e: 24 \u0921\u093f\u0917\u094d\u0930\u0940<\/span><\/span><span data-path-to-node=\"41,7\">. <\/span><span data-path-to-node=\"41,9\"><span class=\"citation-4099\">\u092f\u0939 \u0939\u0948 <\/span><i data-path-to-node=\"41,9\" data-index-in-node=\"12\"><span class=\"citation-4099\">\u092a\u0930\u092e \u0915\u094d\u0930\u093e\u0902\u0924\u093f<\/span><\/i><span class=\"citation-4099\">, \u092f\u093e \u092a\u0943\u0925\u094d\u0935\u0940 \u0915\u093e \u0905\u0915\u094d\u0937\u0940\u092f \u091d\u0941\u0915\u093e\u0935<\/span><\/span><span data-path-to-node=\"41,11\">. <\/span><span data-path-to-node=\"41,13\"><span class=\"citation-4098\">\u0939\u093e\u0932\u093e\u0902\u0915\u093f \u090f\u0930\u093e\u091f\u094b\u0938\u094d\u0925\u0928\u0940\u091c \u091c\u0948\u0938\u0947 \u092f\u0942\u0928\u093e\u0928\u0940 \u0916\u0917\u094b\u0932\u0935\u093f\u0926\u094b\u0902 \u0928\u0947 \u092c\u093e\u0926 \u092e\u0947\u0902 \u0907\u0938\u0940 \u0924\u0930\u0939 \u0915\u0947 \u0915\u094b\u0923 \u0915\u0940 \u0917\u0923\u0928\u093e \u0915\u0940, \u0932\u0947\u0915\u093f\u0928 \u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u090b\u0937\u093f\u092f\u094b\u0902 \u0928\u0947 \u092a\u0939\u0932\u0947 \u0939\u0940 \u0907\u0938 24 \u0921\u093f\u0917\u094d\u0930\u0940 \u0915\u0947 \u091d\u0941\u0915\u093e\u0935 \u0915\u094b \u0905\u092a\u0928\u0940 \u0938\u093e\u0907\u0928 \u0924\u093e\u0932\u093f\u0915\u093e\u0913\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u0936\u093e\u092e\u093f\u0932 \u0915\u0930 \u0932\u093f\u092f\u093e \u0925\u093e, \u091c\u093f\u0938\u0938\u0947 \u0935\u0947 \u0935\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0947 \u0915\u093f\u0938\u0940 \u092d\u0940 \u0926\u093f\u0928 \u0915\u093f\u0938\u0940 \u092d\u0940 \u0905\u0915\u094d\u0937\u093e\u0902\u0936 \u092a\u0930 \u0926\u094b\u092a\u0939\u0930 \u0915\u0940 \u091b\u093e\u092f\u093e \u0915\u0940 \u0938\u091f\u0940\u0915 \u0932\u0902\u092c\u093e\u0908 \u0915\u093e \u0905\u0928\u0941\u092e\u093e\u0928 \u0932\u0917\u093e \u0938\u0915\u0924\u0947 \u0925\u0947\u0964<\/span><\/span><span data-path-to-node=\"41,15\">. <\/span><span data-path-to-node=\"41,17\"><span class=\"citation-4097\">\u092f\u0939 \u092e\u0939\u091c\u093c \u0917\u0923\u093f\u0924 \u0928\u0939\u0940\u0902 \u0925\u093e; \u092f\u0939 \u0924\u093e\u0930\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u091b\u093f\u092a\u093e \u0939\u0941\u0906 \u090f\u0915 &quot;\u091f\u093e\u0907\u092e \u0915\u0948\u092a\u094d\u0938\u0942\u0932&quot; \u0925\u093e, \u091c\u094b \u092f\u0939 \u0938\u093e\u092c\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0925\u093e \u0915\u093f \u0909\u0928\u0915\u0947 \u0905\u0935\u0932\u094b\u0915\u0928 10,000 \u0938\u093e\u0932 \u092a\u0939\u0932\u0947 \u092a\u0943\u0925\u094d\u0935\u0940 \u0915\u0947 \u0921\u0917\u092e\u0917\u093e\u0928\u0947 \u0915\u0947 \u0920\u0940\u0915 \u0909\u0938\u0940 \u0915\u094b\u0923 \u092a\u0930 \u0926\u0930\u094d\u091c \u0915\u093f\u090f \u0917\u090f \u0925\u0947\u0964<\/span><\/span><span data-path-to-node=\"41,19\">.<\/span><\/p>\n<p data-path-to-node=\"42\"><b data-path-to-node=\"42\" data-index-in-node=\"0\">\u0938\u092e\u092f\u0930\u0947\u0916\u093e<\/b><\/p>\n<table data-path-to-node=\"43\">\n<thead>\n<tr>\n<td><strong>\u092e\u0940\u0932 \u0915\u093e \u092a\u0924\u094d\u0925\u0930<\/strong><\/td>\n<td><strong>\u0935\u093f\u0935\u0930\u0923<\/strong><\/td>\n<\/tr>\n<\/thead>\n<tbody>\n<tr>\n<td><span data-path-to-node=\"43,1,0,0\"><b data-path-to-node=\"43,1,0,0\" data-index-in-node=\"0\">\u092a\u0936\u094d\u091a\u093f\u092e\u0940 \u0938\u0902\u0926\u0930\u094d\u092d.<\/b><\/span><\/td>\n<td>\n<p id=\"p-rc_360372912939cc44-1015\" data-path-to-node=\"43,1,1,0\"><span data-path-to-node=\"43,1,1,0,0\">\u0938\u0940\u0964. <\/span><span data-path-to-node=\"43,1,1,0,2\"><span class=\"citation-4096\">240 \u0908\u0938\u093e \u092a\u0942\u0930\u094d\u0935 (\u090f\u0930\u093e\u091f\u094b\u0938\u094d\u0925\u0928\u0940\u091c)<\/span><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><span data-path-to-node=\"43,2,0,0\"><b data-path-to-node=\"43,2,0,0\" data-index-in-node=\"0\">\u092d\u093e\u0930\u0924\u0940\u092f \u0938\u094d\u0930\u094b\u0924<\/b><\/span><\/td>\n<td>\n<p id=\"p-rc_360372912939cc44-1016\" data-path-to-node=\"43,2,1,0\"><span data-path-to-node=\"43,2,1,0,1\"><span class=\"citation-4095\">\u0935\u0948\u0926\u093f\u0915 \u0915\u093e\u0932 (<\/span><i data-path-to-node=\"43,2,1,0,1\" data-index-in-node=\"14\"><span class=\"citation-4095\">\u0938\u0942\u0930\u094d\u092f \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924<\/span><\/i><span class=\"citation-4095\">) <\/span><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<tr>\n<td><span data-path-to-node=\"43,3,0,0\"><b data-path-to-node=\"43,3,0,0\" data-index-in-node=\"0\">\u0915\u093e\u0932 \u0905\u0902\u0924\u0930\u093e\u0932<\/b><\/span><\/td>\n<td>\n<p id=\"p-rc_360372912939cc44-1017\" data-path-to-node=\"43,3,1,0\"><span data-path-to-node=\"43,3,1,0,1\"><span class=\"citation-4094\">9,000 \u0935\u0930\u094d\u0937\u094b\u0902 \u0938\u0947 \u092d\u0940 \u0905\u0927\u093f\u0915<\/span><\/span><\/p>\n<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n<p data-path-to-node=\"44\"><b data-path-to-node=\"44\" data-index-in-node=\"0\">\u092e\u0942\u0932 \u092a\u093e\u0920<\/b><\/p>\n<blockquote data-path-to-node=\"45\">\n<p id=\"p-rc_360372912939cc44-1018\" data-path-to-node=\"45,1\"><span data-path-to-node=\"45,1,0\"><i data-path-to-node=\"45,1,0\" data-index-in-node=\"0\"><span class=\"citation-4093\">\u0938\u0942\u0930\u094d\u092f \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924<\/span><\/i><span class=\"citation-4093\"> (2.28) \u0907\u0938 \u092e\u093e\u092a \u0915\u093e \u0935\u093f\u0935\u0930\u0923 \u092a\u094d\u0930\u0926\u093e\u0928 \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948:\u2018<\/span><i data-path-to-node=\"45,1,0\" data-index-in-node=\"66\"><span class=\"citation-4093\">\u0924\u094d\u0930\u093f\u0930\u093e\u0936\u093f\u091c\u094d\u092f\u0916\u093f\u0932\u093e\u2026<\/span><\/i><span class=\"citation-4093\">\u2019<\/span><\/span><span data-path-to-node=\"45,1,2\">.<\/span><\/p>\n<div class=\"source-inline-chip-container ng-star-inserted\"><\/div>\n<\/blockquote>\n<p id=\"p-rc_360372912939cc44-1019\" data-path-to-node=\"46\"><span data-path-to-node=\"46,0\"><b data-path-to-node=\"46,0\" data-index-in-node=\"0\">\u0938\u0902\u092c\u0902\u0927\u093f\u0924 \u0928\u0935\u093e\u091a\u093e\u0930<\/b> \u091d\u0941\u0915\u093e\u0935 \u0938\u093e\u0930\u0923\u0940: \u0935\u0930\u094d\u0937 \u0915\u0947 \u092a\u094d\u0930\u0924\u094d\u092f\u0947\u0915 \u0926\u093f\u0928 \u0938\u0942\u0930\u094d\u092f \u0920\u0940\u0915 \u0909\u0924\u094d\u0924\u0930\/\u0926\u0915\u094d\u0937\u093f\u0923 \u0926\u093f\u0936\u093e \u092e\u0947\u0902 \u0915\u0939\u093e\u0901 \u0938\u094d\u0925\u093f\u0924 \u0939\u094b\u0924\u093e \u0939\u0948, \u092f\u0939 \u0928\u093f\u0930\u094d\u0927\u093e\u0930\u093f\u0924 \u0915\u0930\u0924\u0940 \u0939\u0948\u0964. <\/span><span data-path-to-node=\"46,2\"><span class=\"citation-4092\">\u0938\u094d\u0930\u094b\u0924: <\/span><i data-path-to-node=\"46,2\" data-index-in-node=\"8\"><span class=\"citation-4092\">\u0938\u0942\u0930\u094d\u092f \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924<\/span><\/i><\/span><span data-path-to-node=\"46,4\">.<\/span><\/p>\n<p id=\"p-rc_360372912939cc44-1020\" data-path-to-node=\"47\"><span data-path-to-node=\"47,0\"><b data-path-to-node=\"47,0\" data-index-in-node=\"0\">\u092e\u091c\u0947\u0926\u093e\u0930 \u0924\u0925\u094d\u092f<\/b> \u092a\u0943\u0925\u094d\u0935\u0940 \u0915\u093e \u091d\u0941\u0915\u093e\u0935 41,000 \u0935\u0930\u094d\u0937\u094b\u0902 \u092e\u0947\u0902 \u092c\u0926\u0932\u0924\u093e \u0930\u0939\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964. <\/span><span data-path-to-node=\"47,2\"><span class=\"citation-4091\">\u0932\u0917\u092d\u0917 10,000 \u0938\u093e\u0932 \u092a\u0939\u0932\u0947 \u0907\u0938\u0915\u093e \u0924\u093e\u092a\u092e\u093e\u0928 \u0906\u0916\u093f\u0930\u0940 \u092c\u093e\u0930 24 \u0921\u093f\u0917\u094d\u0930\u0940 \u0915\u0947 \u0906\u0938\u092a\u093e\u0938 \u0925\u093e\u0964<\/span><\/span><span data-path-to-node=\"47,4\">. <\/span><span data-path-to-node=\"47,6\"><span class=\"citation-4090\">\u092f\u0939 \u0916\u0917\u094b\u0932\u0940\u092f \u0938\u092e\u092f\u091a\u093f\u0939\u094d\u0928 \u0939\u0948 <\/span><i data-path-to-node=\"47,6\" data-index-in-node=\"42\"><span class=\"citation-4090\">\u0938\u0942\u0930\u094d\u092f \u0938\u093f\u0926\u094d\u0927\u093e\u0902\u0924<\/span><\/i><\/span><span data-path-to-node=\"47,8\">.<\/span><\/p>\n<p id=\"p-rc_360372912939cc44-1021\" data-path-to-node=\"48\"><span data-path-to-node=\"48,0\"><b data-path-to-node=\"48,0\" data-index-in-node=\"0\">\u0906\u0927\u0941\u0928\u093f\u0915 \u0935\u093f\u0930\u093e\u0938\u0924<\/b> <\/span><span data-path-to-node=\"48,2\"><span class=\"citation-4089\">\u0905\u0915\u094d\u0937\u0940\u092f \u091d\u0941\u0915\u093e\u0935 \u0915\u094b \u0938\u092e\u091d\u0928\u093e \u091c\u0932\u0935\u093e\u092f\u0941 \u0935\u093f\u091c\u094d\u091e\u093e\u0928 \u0915\u0947 \u0932\u093f\u090f \u0905\u0924\u094d\u092f\u0902\u0924 \u092e\u0939\u0924\u094d\u0935\u092a\u0942\u0930\u094d\u0923 \u0939\u0948 \u0915\u094d\u092f\u094b\u0902\u0915\u093f \u092f\u0939 \u0917\u094d\u0930\u0940\u0937\u094d\u092e \u0914\u0930 \u0936\u0940\u0924 \u090b\u0924\u0941 \u091c\u0948\u0938\u0947 \u092e\u094c\u0938\u092e\u0940 \u0909\u0924\u093e\u0930-\u091a\u0922\u093c\u093e\u0935 \u0915\u0947 \u0915\u093e\u0930\u0923\u094b\u0902 \u0915\u094b \u0938\u094d\u092a\u0937\u094d\u091f \u0915\u0930\u0924\u093e \u0939\u0948\u0964<\/span><\/span><span data-path-to-node=\"48,4\">.<\/span><\/p>\n<\/div><\/div><\/div><\/div><\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"","protected":false},"author":1,"featured_media":3530,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[75],"tags":[84,144,148,145,489,146,147,85],"class_list":["post-3686","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-astronomy","tag-astronomy","tag-axial-tilt","tag-climatology","tag-obliquity","tag-observational-astronomy","tag-parama-kranti","tag-seasons","tag-surya-siddhanta"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\r\n<title>The Earth\u2019s Tilt (Obliquity) \u2013 The 24-Degree Angle of the Seasons - BharatWisdom<\/title>\r\n<meta name=\"description\" content=\"Excerpt\" \/>\r\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\r\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/\" \/>\r\n<meta property=\"og:locale\" content=\"hi_IN\" \/>\r\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\r\n<meta property=\"og:title\" content=\"The Earth\u2019s Tilt (Obliquity) \u2013 The 24-Degree Angle of the Seasons - BharatWisdom\" \/>\r\n<meta property=\"og:description\" content=\"Excerpt\" \/>\r\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/\" \/>\r\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"BharatWisdom\" \/>\r\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/BharatWisdom\" \/>\r\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2026-03-21T05:56:15+00:00\" \/>\r\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2026-04-13T07:47:23+00:00\" \/>\r\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Img-36.jpg\" \/>\r\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\r\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"800\" \/>\r\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\r\n<meta name=\"author\" content=\"admin\" \/>\r\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\r\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"\u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0932\u093f\u0916\u093f\u0924\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"admin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"\u0905\u0928\u0941\u092e\u093e\u0928\u093f\u0924 \u092a\u0922\u093c\u0928\u0947 \u0915\u093e \u0938\u092e\u092f\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"2 \u092e\u093f\u0928\u091f\" \/>\r\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/astronomy\\\/the-earths-tilt-obliquity\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/astronomy\\\/the-earths-tilt-obliquity\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"admin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b86f33378bfdfdbcadeda85dfe3cf88d\"},\"headline\":\"The Earth\u2019s Tilt (Obliquity) \u2013 The 24-Degree Angle of the Seasons\",\"datePublished\":\"2026-03-21T05:56:15+00:00\",\"dateModified\":\"2026-04-13T07:47:23+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/astronomy\\\/the-earths-tilt-obliquity\\\/\"},\"wordCount\":444,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/astronomy\\\/the-earths-tilt-obliquity\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/Img-36.jpg\",\"keywords\":[\"Astronomy\",\"Axial Tilt\",\"Climatology\",\"Obliquity\",\"OBSERVATIONAL-astronomy\",\"Parama Kranti\",\"Seasons\",\"Surya Siddhanta\"],\"articleSection\":[\"Astronomy\"],\"inLanguage\":\"hi-IN\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/astronomy\\\/the-earths-tilt-obliquity\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/astronomy\\\/the-earths-tilt-obliquity\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/astronomy\\\/the-earths-tilt-obliquity\\\/\",\"name\":\"The Earth\u2019s Tilt (Obliquity) \u2013 The 24-Degree Angle of the Seasons - BharatWisdom\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/astronomy\\\/the-earths-tilt-obliquity\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/astronomy\\\/the-earths-tilt-obliquity\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/Img-36.jpg\",\"datePublished\":\"2026-03-21T05:56:15+00:00\",\"dateModified\":\"2026-04-13T07:47:23+00:00\",\"description\":\"Excerpt\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/astronomy\\\/the-earths-tilt-obliquity\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"hi-IN\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/astronomy\\\/the-earths-tilt-obliquity\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"hi-IN\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/astronomy\\\/the-earths-tilt-obliquity\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/Img-36.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/Img-36.jpg\",\"width\":1200,\"height\":800},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/astronomy\\\/the-earths-tilt-obliquity\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"The Earth\u2019s Tilt (Obliquity) \u2013 The 24-Degree Angle of the Seasons\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/\",\"name\":\"BharatWisdom\",\"description\":\"The Timeless Wisdom of Ancient India\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"hi-IN\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/#organization\",\"name\":\"BharatWisdom\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"hi-IN\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/Logo1.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2026\\\/03\\\/Logo1.jpg\",\"width\":1600,\"height\":896,\"caption\":\"BharatWisdom\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/BharatWisdom\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/b86f33378bfdfdbcadeda85dfe3cf88d\",\"name\":\"admin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"hi-IN\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1dfb76bc7a995987b54b80829d4ff2c7f4a98cded65a38e2fd28ff5a3a206c9b?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1dfb76bc7a995987b54b80829d4ff2c7f4a98cded65a38e2fd28ff5a3a206c9b?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/1dfb76bc7a995987b54b80829d4ff2c7f4a98cded65a38e2fd28ff5a3a206c9b?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"admin\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\"],\"url\":\"https:\\\/\\\/www.bharatwisdom.com\\\/hi\\\/author\\\/narasimha_gjz9gyqy\\\/\"}]}<\/script>\r\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"The Earth\u2019s Tilt (Obliquity) \u2013 The 24-Degree Angle of the Seasons - BharatWisdom","description":"Excerpt","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/","og_locale":"hi_IN","og_type":"article","og_title":"The Earth\u2019s Tilt (Obliquity) \u2013 The 24-Degree Angle of the Seasons - BharatWisdom","og_description":"Excerpt","og_url":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/","og_site_name":"BharatWisdom","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/BharatWisdom","article_published_time":"2026-03-21T05:56:15+00:00","article_modified_time":"2026-04-13T07:47:23+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":800,"url":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Img-36.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"admin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"\u0926\u094d\u0935\u093e\u0930\u093e \u0932\u093f\u0916\u093f\u0924":"admin","\u0905\u0928\u0941\u092e\u093e\u0928\u093f\u0924 \u092a\u0922\u093c\u0928\u0947 \u0915\u093e \u0938\u092e\u092f":"2 \u092e\u093f\u0928\u091f"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/"},"author":{"name":"admin","@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/#\/schema\/person\/b86f33378bfdfdbcadeda85dfe3cf88d"},"headline":"The Earth\u2019s Tilt (Obliquity) \u2013 The 24-Degree Angle of the Seasons","datePublished":"2026-03-21T05:56:15+00:00","dateModified":"2026-04-13T07:47:23+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/"},"wordCount":444,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Img-36.jpg","keywords":["Astronomy","Axial Tilt","Climatology","Obliquity","OBSERVATIONAL-astronomy","Parama Kranti","Seasons","Surya Siddhanta"],"articleSection":["Astronomy"],"inLanguage":"hi-IN","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/www.bharatwisdom.com\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/","url":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/","name":"The Earth\u2019s Tilt (Obliquity) \u2013 The 24-Degree Angle of the Seasons - BharatWisdom","isPartOf":{"@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Img-36.jpg","datePublished":"2026-03-21T05:56:15+00:00","dateModified":"2026-04-13T07:47:23+00:00","description":"Excerpt","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/#breadcrumb"},"inLanguage":"hi-IN","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/www.bharatwisdom.com\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"hi-IN","@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/#primaryimage","url":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Img-36.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Img-36.jpg","width":1200,"height":800},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/astronomy\/the-earths-tilt-obliquity\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"The Earth\u2019s Tilt (Obliquity) \u2013 The 24-Degree Angle of the Seasons"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/#website","url":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/","name":"BharatWisdom","description":"The Timeless Wisdom of Ancient India","publisher":{"@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"hi-IN"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/#organization","name":"BharatWisdom","url":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"hi-IN","@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Logo1.jpg","contentUrl":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/wp-content\/uploads\/2026\/03\/Logo1.jpg","width":1600,"height":896,"caption":"BharatWisdom"},"image":{"@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/BharatWisdom"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/#\/schema\/person\/b86f33378bfdfdbcadeda85dfe3cf88d","name":"\u092a\u094d\u0930\u0936\u093e\u0938\u0928","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"hi-IN","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1dfb76bc7a995987b54b80829d4ff2c7f4a98cded65a38e2fd28ff5a3a206c9b?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1dfb76bc7a995987b54b80829d4ff2c7f4a98cded65a38e2fd28ff5a3a206c9b?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/1dfb76bc7a995987b54b80829d4ff2c7f4a98cded65a38e2fd28ff5a3a206c9b?s=96&d=mm&r=g","caption":"admin"},"sameAs":["https:\/\/www.bharatwisdom.com"],"url":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/author\/narasimha_gjz9gyqy\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3686","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3686"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3686\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4785,"href":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/3686\/revisions\/4785"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3530"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3686"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=3686"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.bharatwisdom.com\/hi\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=3686"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}